https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn



Thông tin sách
Tên sách: Hành trình chữ viết
Tác giả: Lê Minh Quốc
Nhà xuất bản: NXB Trẻ
Khối lượng: 300g
Kích thước: 14x20 cm
Ngày phát hành: 8/2002
Số trang: 149
Thể loại: Thể loại khác
Thông tin ebook
Type+Làm ebook: thanhbt
Ngày hoàn thành: 28/05/2015
Dự án ebook #131 thuộc Tủ sách BOOKBT
Ebook này được thực hiện nhằm chia sẻ cho những bạn không có điều
kiện mua sách!
Còn nếu bạn có khả năng hãy mua sách ủng hộ nha!

https://thuviensach.vn

Giới thiệu

Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com

Chữ viết đến với chúng ta xuyên qua hàng ngàn năm của cuộc hành trình vĩ
đại của nhân loại, để kể với chúng ta về con người trong quá khứ. Nhân loại
đã trải qua một con đường dài - từ ngày muốn thông tin với nhau còn phải
dùng ngôn ngữ của điệu bộ hoặc vẽ hình ảnh... Ngày nay, hàng ngàn nhật
báo, hàng ngàn tạp chí, hàng vạn quyển sách ồ ạt rời khỏi nhà in.
Triệu triệu tờ báo được bán ra mỗi ngày và trên toàn thế giới, triệu triệu
quyển sách được xuất bản mỗi năm. Chỉ riêng ở Việt Nam, báo định kỳ, tạp
chí, đặc san chuyên ngành cũng đã lên đến con số trên năm trăm. Và cả nước
có gần 60 Nhà xuất bản thì mỗi năm in ra cũng hàng triệu bản in. Do đó,
không phải ngẫu nhiên có một học giả uyên bác nhận định: “Sự phát minh
của chữ viết, chỉ riêng nó thôi, còn quan trọng hơn toàn bộ những trận đánh
trên toàn thế giới”.
Hành Trình Chữ Viết ra đời chính từ tầm quan trọng lớn lao của chữ viết,
nhằm thỏa mãn nhu cầu phổ thông dành cho độc giả trẻ, nhất là các bạn
thanh thiếu niên.

https://thuviensach.vn



Mục lục



LỜI NÓI ĐẦU
* Chữ viết hình thành trước hay sau ngôn ngữ?



* Khi chưa có chữ viết, con người đã lưu giữ và truyền đạt thông tin với
nhau như thế nào?










* Những bước quá độ để cho ra đời chữ viết đã hình thành ra sau?
* Vậy chữ viết ra đời cách đây bao nhiêu năm?
* Sự ra đời của bảng chữ cái như thế nào?
* Bảng chữ cái của người Hy Lạp ra sao?
* Bảng chữ cái của người Éturie và người La Mã ra sao?
* Bảng chữ cái La Tinh như thế nào?
* Bảng chữ cái Ả Rập ra sao?
* Có phải thời trung cổ, người ta dùng chữ viết để... chữa bệnh?
* Chữ hán của người Trung Quốc có từ bao giờ?



* Chữ Hán được cấu tạo theo sáu nguyên tắc gọi là “lục thư”. Vậy “lục
thư” là gì?


* Cách viết chữ Hán tuân theo qui tắc nào?



* Có phải trên cùng một đất nước, nhưng người Trung Quốc không hẳn đã
nói và viết giống nhau?


* Chữ Hán lớn nhất thế giới cuối thế kỷ XX được viết trong dịp nào? Ai
viết?


* Cho biết định nghĩa nổi tiếng nhất về nghệ thuật Thư Pháp của người
Trung Quốc?



* Bảng học vần của Hoa Kỳ do ai phát minh ra?
* Chữ Hán truyền vào Việt Nam từ lúc nào?



* Trên tiền đồng, tiền giấy đầu tiên của nước Việt Nam đã khắc và viết
chữ gì?


* Các ấn tín dưới triều Nguyễn chứa những gì?


https://thuviensach.vn

* Trước khi biết đến chữ Hán, có phải người Việt cổ đã có văn tự riêng?


* Tại sao ông cha ta sáng tạo ra chữ Nôm và giá trị ảnh hưởng của nó
trong văn hóa nước nhà?


* Quyển tự điển xưa nhất bằng tiếng Nôm “Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa”
nay còn lưu giữ được có phải do bà Trịnh Thị Ngọc Trúc - con gái của chúa
Trịnh Tráng biên soạn?


* Có phải bài thơ đuổi cá sấu do Hàn Thuyên viết dưới thời nhà Trần là có
thật?


* Vấn đề cấu tạo chữ nôm như thế nào?



* Có phải giáo sư Phạm Huy Thông thời trẻ từng... sáng chế ra chữ nôm
mới?


* Có phải chữ Nôm của người Việt nam đã được công nhận vào “bộ nhớ”
quốc tế?


* Sự hình thành của chữ quốc ngữ như thế nào?



* Vậy A.de Rhodes không phải là ông tổ của chữ Quốc ngữ như lâu nay ta
thường nghĩ?


* Toàn văn nội dung bia kỷ niệm Alexandre de Rhodes, phần bằng chữ
Quốc ngữ đã được viết như thế nào?


* Cho biết một đoạn văn mà A.de Rhodes đã viết để thấy được chữ Quốc
Ngữ giữa thế kỷ XVII?


* Từ quyển từ điển Việt - Bồ - La của A.de Rhodes in năm 1651, đến cuối
thế kỷ XVIII chữ Quốc ngữ lại được đánh giá thêm một cột mốc lớn: Sự ra
đời của từ điển viết tay của từ điển viết tay của Pigneau de Béhaine. Cho biết
đôi nét về quyển từ điển này?


* Sau đó, về chữ Quốc ngữ còn có công trình nghiên cứu nào đáng kể nữa
không?


* Cho biết đôi nét về vấn đề cải cách chữ Quốc ngữ đã diễn ra lâu nay?



* Ý kiến của nhà ngôn ngữ học, GS Cao Xuân Hạo: “về cách viết tên
riêng nước ngoài trên văn bản tiếng Việt” như thế nào?




* Cách đọc mẫu tự chữ Quốc ngữ có thay đổi hay không?
* Cách viết mẫu tự chữ quốc ngữ có thay đổi hay không?
* Từ khi có chữ viết, con người đã viết trên cái gì?


https://thuviensach.vn

* Giấy da và giấy da bê đã xuất hiện vào thời gian nào?


* Khi phát minh ra giấy da và giấy da bê thì chữ viết ở đó có thay đổi
không?







* Giấy ra đời từ bao giờ?
* Nghề làm giấy ở Việt Nam có từ bao giờ?
* Mực dùng để viết được con người biết đến từ lúc nào?
* Đã có mực tất phải có bút. Vậy bút hình thành như thế nào?
* Cây bút chì ra đời như thế nào?
* Còn bút máy thì sao?



* Từ bao giờ con người nghĩ ra máy đánh chữ, thay cho công việc viết
tay?


* Từ chỗ chép tay, con người bắt đầu cải thiện việc làm này bằng cách in
mộc bản vào thời gian nào?


* Ai là người đầu tiên phát minh ra phương pháp in bằng chữ rời?



* Với phát minh quan trọng, đặt nền tảng cho máy in hiện đại, Gutenberg
đã in tác phẩm nào đầu tiên?


* Những người nào đã có công đầu trong việc cải tiến phát minh của
Gutenberg?


* Từ đó, máy in tự động đã ra đời như thế nào?



* Với kỹ thuật in mới phát minh này thì giấy in và phương pháp in cũng
khác trước?


* Như ta đã biết kỹ thuật in được thay đổi liên tục, vậy khâu sắp chữ như
thế nào?


* Người Việt Nam đã biết đến công nghệ in vào lúc nào và đã tổ chức in
như thế nào?


* Nghề in chữ đúc rời (typô) theo phát minh của Gutenberg thực hiện từ
thế kỷ XV du nhập vào Việt Nam thời gian nào?


* Hiện nay, Nhà nước ta lấy ngày nào làm ngày truyền thống nghành in
công nhân Việt Nam?


* Có phải đầu tháng 5.2000 hãng Coca Cola đã có hành động bôi nhọ chữ
Ả Rập?


https://thuviensach.vn

* Người ta đã dùng biểu tượng, dấu hiệu... để thay thế cho chữ viết như
thế nào?


* Người sáng tạo ra mật mã Mose là ai?



* Sau này, các hướng đạo sinh có thể dùng ngôn ngữ Morse để truyền tín
hiệu bằng đèn, bằng còi, bằng cờ, bằng khói hoặc bằng tay như thế nào?







* Ngôn ngữ Morse bắt đầu bị khai tử vào thời gian nào?
* Truyền tin bằng Sémaphore như thế nào?
* Tốc ký ra đời lúc nào?
* Tốc ký Việt Nam có từ thời gian nào và những người tiên phong là ai?
* Chữ cho người mù do ai sáng tạo ra?
* Ngày quốc tế tiếng mẹ đẻ là ngày nào, có từ bao giờ?



* Quốc tế ngữ ra đời lúc nào và nhằm đạt đến những mục đích thiết thực
nào?



* Phong trào Esperanto đến Việt Nam vào thời gian nào?
* Người Việt Nam đầu tiên biên soạn “Đại từ điển Việt Esperanto” là ai?



* Có phải nhà thơ Tố Hữu có viết bốn câu thơ tặng cho Esperanto của
Việt Nam?



* Trò chơi ô chữ xuất hiện từ lúc nào?
TÀI LIỆU THAM KHẢO



https://thuviensach.vn

LỜI NÓI ĐẦU
Chữ viết đến với chúng ta xuyên qua hàng ngàn năm của cuộc hành trình vĩ
đại của nhân loại, để kể với chúng ta về con người trong quá khứ. Nhân loại
đã trải qua một con đường dài - từ ngày muốn thông tin với nhau còn phải
dùng ngôn ngữ của điệu bộ hoặc vẽ hình ảnh... Ngày nay, hàng ngàn nhật
báo, hàng ngàn tạp chí, hàng vạn tạp chí ồ ạt rời khỏi nhà in. Triệu triệu tờ
báo được bán ra mỗi ngày và trên toàn thế giới, triệu triệu quyển sách được
xuất bản mỗi năm. Chỉ riêng ở Việt Nam, báo định kỳ tạp chí, đặc sang
chuyên ngành cũng đã lên con số trên năm trăm. Và cả nước có gần 60 Nhà
xuất bản, thì mỗi năm cũng in ra hàng triệu bản in. Do đó, không phải ngẫu
nhiên có một học giả uyên bác nhận định: “Sự phát minh của của chữ viết,
chỉ riêng nó thôi, còn quan trọng hơn toàn bộ những trận đánh trên toàn thế
giới”.
Chính vì tầm quang trọng mà lịch sử đã chứng minh, những kẻ xâm lược
thường phá hủy những kho tang được viết bởi những dân tộc mà họ đánh
bại. Chẳng hạn, thư viện thành Alexandre của Ai Cập, khởi công vào năm
280 trước C.N, đã bị đám đông phóng hỏa lúc Jules César viếng thăm
Cléopâtre. Tuy được xây dựng lại nhưng sau đó, một lần nữa, nó bị phá hủy
trong cuộc chiến của người hồi giáo vào cuối năm 641. Hoặc, sau khi chinh
phục Mễ Tây Cơ, Cortès đã ra lệnh hủy bỏ tất cả những văn bản của người
Aztèque. Hay tại nước Đức thời Quốc Xã, một trong những mệnh lệnh đầu
tiên của Hitler là đốt tất cả những quyển sách được xem là ca ngợi dân chủ.
Còn ở Việt Nam, điều này cũng đã từng xẩy ra. Chỉ xin nêu một ví dụ khá
tiêu biểu. Đó là năm 1407, sau khi đánh bại nhà Hồ (1400 - 1407) giặc Minh
đã thực hiện chính sách tiệu diệt văn hóa nước Đại Việt. Một trong những
biện pháp thâm độc đầu tiên của chúng là cướp hết sách vở nước ta đem về
Trung Quốc “Dầu một chữ cũng không để sót”!
Lịch sử đã ghi nhận vô số những nổ lực nhằm tiêu diệt chữ viết nhưng chữ
viết vẫn trường tồn và ghi lại những tiến bộ của nhân loại từ thời dã mang
đến thời văn minh.
Lịch sử cũng ghi nhận những khác biệt về quan điểm, thường được giải
quyết bằng chữ viết hơn là lưỡi kiếm. Cơ sở của nền văn minh chúng ta là
https://thuviensach.vn

chữ viết.
Chữ viết là lời nói thuộc thị giác. Quyền năng lặng lẽ của nó là truyền đại ý
tưởng. Nó cho phép trí tuệ con người du hành qua thời gian và không gian,
nó cho phép con người du hành qua thời gian và không gian, nó cho phép
con người tìm hiểu được nhiều điều mới lạ qua những khám về quá khứ. Vào
một ngàn năm trước C.N, trên đất nước Campuchia anh em, có một tấm đá
trên đó khắc một câu từ quyển sách luật cổ. Luật Manu. Câu đó như sau:
“Trong tất cả những phẩm chất đạt được, phẩm chất vĩ đại nhất chính là tri
thức”. Hoặc bức tường của lối vào thư viện thành phố Brooklyn. New York,
người ta có thể đọc:
Nơi đây lưu giữ hy vọng của những trái tim lớn
Với âm vang thăm thẳm trong câu nói bay đi
Sự mầu nhiệm của từ đến với chúng ta
Bằng sự khôn ngoan bao đời tích lũy
Ở đất nước ta, ngay sau khi giành được Độc Lập, ngày 3.9.1945, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã đề ra nhiệm vụ “Chống giặc đói, chống giặc dốt và giặc
ngoại xâm”. Sau đó, ngày 8.9.1945, Chính phủ đã ra sắc lệnh thành lập Nha
bình dân học vụ nhằm đạt đến mục đích “Toàn thể dân chúng Việt Nam trên
8 tuổi phải biết đọc, biết viết chữ Quốc ngữ”. Tháng 10.1945 Chủ tịch Hồ
Chí Minh cũng ra lời kêu gọi “toàn dân chống nạn thất học”. Người đã viết
những dòng tha thiết: “Muốn giữ vũng nền độc lập,muốn làm cho dân giàu
nước mạnh, mọi người Việt Nam phải biết quyền lợi, nghĩa vụ của mình,
phải có kiến thức mới để tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà và
trước hết phải biết đọc, biết viết chữ Quốc Ngữ”.
Chính từ tầm quan trọng lớn lao của chữ viết mà chúng tôi mạo muội biên
tập Hành trình Chữ Viết - nhằm thỏa mãn nhu cầu phổ thông dành cho đọc
giả trẻ, nhất là các bạn thanh thiếu niên. Đây là một vấn đề khó khăn đối với
chúng tôi, do đó,trước khi tập sách đến tay bạn đọc, chúng tôi đã tham khảo
khá nhiều tài liệu cần thiết, như trong phần tài liệu tham khảo ở cuối sách có
nêu rõ. Thế nhưng, trong quá trình thực hiện tập sách này, chắc chắn không
tránh khỏi sực nhằm lẫn và thiếu sót. Người biên soạn và nhà xuất bản Trẻ
rất mong nhận được ý kiến đóng góp xây dựng của đọc giả. Nhân đây, chúng
https://thuviensach.vn

tôi cũng xin nói rõ, Hành Trình Chữ Viết là tập đầu tiên trong bộ sách nhiều
tập “phổ biến kiến thức phổ thông” do nhà thơ Lê Minh Quốc biên soạn.
Ở bộ sách này chúng tôi cố gắn trình bày những vấn đề liên quan đến văn
hóa Việt Nam nói chung, nhằm trang bị cho bạn đọc trẻ những kiến thức phổ
thông mà họ thật sự có nhu cầu cần tìm hiểu.
Để bộ sách thật sự hữu ích cho người đọc,chúng tôi rất mong được sự chỉ
giáo, giúp đỡ tận tình của các đọc giả uyên bác, của các nhà nghiên cứu và
các bạn đọc xa gần để bộ sách ngày càng hoàn hảo hơn. Trước hết, xin đọc
giả ghi nhận ở đây sực biết ơn sâu xa của chúng tôi.
NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

https://thuviensach.vn

* Chữ viết hình thành trước hay sau ngôn ngữ?
Trong tác phẩm tác dụng của lao động trong quá trình chuyển biến từ vượng
thành người, Engels khẳng định: “lao động là điều cơ bản đầu tiên của toàn
bộ sinh hoạt loài người,và như thế đến một mức mà,trên ý nghĩa nào đó
chúng ta phải nói: “Lao động đã sáng tạo ra chính bản thân con người” và
“sự phát triển của lao động đã đưa đến kết quả tất yếu là thắt chặt thêm mối
liên hệ giữa các thành viên trong xã hội, bằng cách tạo ra rất nhiều trường
hợp để con người giúp đỡ lẫn nhau, hợp tác với nhau, và làm cho con người
ngày càng có ý thức rõ rệt hơn về lợi ích của sự hợp tác ấy đối với mỗi thành
viên riêng lẻ.Tóm lại, những con người hình thành ấy đã phát triển đến mức
họ thấy cần thiết phải nói với nhau một cái gì đấy... Ngôn ngữ phát triển từ
trong lao động và cùng phát triển với lao động, đó là cách giải thích duy nhất
đúng về nguồn gốc của ngôn ngữ”. Từ chổ “cần thiết phải nói với nhau một
cái gì đấy”, trước hết con người dung cử chỉ, điệu bộ, hình vẽ... để trao đổi
thông tin với nhau và cuối cùng là họ dùng chữ viết.

https://thuviensach.vn

* Khi chưa có chữ viết, con người đã lưu giữ và truyền
đạt thông tin với nhau như thế nào?
Có lẽ, trước hết con người thời tiền sử phải vận dụng vào trí nhớ và vần điệu.
Mọi thông tin cần thiết được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ca
dao Việt Nam có câu: “Ngàn năm bia miệng vẫn cò trơ trơ” là vậy. Nhà văn
M.Gorky đã nhận định chính xác. “trước kia, vào thời thượng cổ, sáng tác
nghệ thuật truyền khẩu của nhân dân lao động là yếu tố duy nhất tổ chức
kinh nghiệm của họ lại, thể hiện các tư tưởng của họ thành hình tượng và
thúc đẩy năng lực lao động của tập thể”. Dần dấn tư duy con người phát
triển, hoạt động ngôn ngữ ngày càng hoàn thiện hơn, họ đã sắp xếp các ngôn
từ lại với nhau có vần điệu để người giữ thông tin dễ nhớ. Và đó cũng là
cách dễ thắm sâu vào trí nhớ của người được truyền đạt thông tin. Nhà
nghiên cứu Đặng Đức Siêu cho rằng: “thế là, dựa vào trí nhớ và vần điệu,
với phương thức truyền miệng, những thành quả văn hóa của bao thế hệ
được đúc kết lại trong lời nói đã lưu truyền từ đời này sang đời khác, tạo nên
sự cảm thông, nối tiếp giữa giá trị trường tồn đã được hình thành và cũng cố.
Với sự xuất hiện của chữ viết, những giá trị truyền thống này sẽ được cố
định lại, sẽ được lưu giữ và chuyển động một cách chính xác hơn, góp phần
tạo dựng nên những cơ sở vững chắc cho nền văn minh phát triển mạnh mẽ”.

https://thuviensach.vn

* Những bước quá độ để cho ra đời chữ viết đã hình
thành ra sau?
Ngôn ngữ bằng điệu bộ:
Có thể gọi đó là ngôn ngữ trong không khí - đã được sử dụng từ thời sơ khai.
Con người không hiểu được ngôn ngữ người khác chỉ có thể truyền đạt
thông tin bằng điệu bộ. Trong cộng đồng xã hội, thông tin thường điệu bộ và
vẻ mặt đi kèm với lời nói để biểu lộ thông tin nào đó. Thổ dân Bắc Mỹ phát
minh ra môt phương pháp ngôn ngữ bằng điệu bộ cực kỳ chính xác. Hàng
trăm dáng điệu và hàng trăm điệu bộ được tạo nên, và một số trong đó được
chắp nhận trên toàn cõi Bắc Mỹ. Chẳng hạn, mặt trời thì tròn, một điệu bộ
vạch ra hình tròn trong không khí có nghĩa là mặt trời. Một kích thước được
biểu thị bằng cách dang đôi cánh tay v.v...
Những thanh gỗ biết nói:
Đó là những thanh gậy có vết khắc mà người ta gọi là những “thanh gỗ biết
nói” - đã sử sụng những phương tiện truyền tin thời nguyên thủy. Người gửi
trước tiên tạo một vết khắc trên mãnh gỗ và giải thích cho người đưa tin biết
điều nó biểu thị. Tiếp đến, người gửi tạo thêm vết khắc thứ nhì và vết khắc
thứ ba - nghĩa là mỗi vết khắc mỗi thông điệp muốn truyền đi. Bấy giờ người
đó mới trao cây gậy cho người đưa tin sau đó người đưa tin lên đường đi tìm
người nhận và “đọc” cho người này nghe rằng mình có bổn phận truyền đạt
nội dung của từng vết khắc. Nhờ có những vết khắc này, người đưa tin đã
truyền đạt tin tức được đầy đủ. Con người tiền sử của phi châu, Úc châu,
Trung Quốc, Anh, Na Uy, Bắc Mỹ v.v...đều sử dụng hệ thống của vết khắc
nói trên.

https://thuviensach.vn

Ngoài ra, những bộ lạc miền đông Hoa Kỳ còn chế tạo ra những thắt lưng
bằng vỏ sò - gọi là Wampounms. Loại dây thắt lưng này không chỉ dung làm
đồ trang trí hoặc trao đổi trong quan hệ mua bán, mà chúng còn biểu thị
những truyền đạt bằng hình vẽ. Các hình vẽ đủ màu sắc, được dệt trên dây
thắt lưng đó, những bộ lạc khác sống ở những khoảng cách rất xa đều có thể
“giải mã” được.

Văn tự dây nút:
Nó dung để tính toán hoặc gửi đi một thông tin nào đó. Có câu chuyện kể
rằng: Khoảng 500 năm trước Thiên chúa giáng sinh, Darius - Vua xứ Ba Tư
- chuẩn bị xâm lăng Scytie, đất nước tương ứng với một số vùng của châu
Âu và Châu Á sau này thuộc lãnh thổ của Liên Xô. Chiến binh Hy Lạp
(đồng minh của Ba Tư) được giao trách nhiệm gìn giữ cây cầu bắc qua sông
Danube, trong lúc vua Ba Tư và đạo quân của ông lên đường đi truy quyết
người Scythie. Trước khi lên đường, Darius trao cho các sĩ quan Hy lạp một
dải da dài và hẹp có 60 cái nút trong lúc vắng ta. Khi nào các ngươi tháo tới
cái nút cuối cùng mà ta chưa trở về, các ngươi có thể rút lui “có thể xem đây
https://thuviensach.vn

là phương tiện tiện lợi để tính ngày. Cái dải da đã đóng vai trò của một cái
lịch. Như vậy, phương tiện để ghi chép sự kiện, để tính toán hoặc gửi đi
những thông điệp bằng những sợ dây nhiều màu, có thắt nút và dài ngắn
khác nhau cũng hình thành. Nổi tiếng nhất là cái Incas - tên gọi thổ dân
thuộc đế quốc Quichua của người Incas - Tên gọi thổ dân thuộc đế quốc
Quichua ở Pérou vào khoảng thế kỷ thứ XVI trước C.N. Nhà nghiên cứu
Đặng Đức Siêu cho biết “tất cả những sợ dây có nút ấy được buộc vào một
đoạn dây thừng to, nằm ngang một Quipus có thể có tới hàng trăm dây, hàng
nghìn nút. Màu sắc của dây, hình khối to nhỏ của nút, độ dài ngắn của
khoảng cách giữa các nút...đóng vai trò như các “con chữ” đảm nhiệm việc
“ghi” sự việc và thông báo tin tức theo qui ước “và” hiện nay người ta chỉ
mới biết một vài điều sơ lược, đại khái như sau: Quipus được dung trong
việc tính toán, thống kê ghi lịch, ghi sự kiện, thông báo tin tức v.v...Không
những chúng biểu thị được số lượng (nhiều ít, bao nhiêu đơn vị...) mà còn
biểu thị một số ý niệm dựa trên qui ước, ví dụ như nút càng to, sự việc càng
quan trọng, nút càng gần đoạn thừng ngang, sự việc càng cấp bách. Nút dây
màu đen tượng trưng cho sự chết chóc, đêm tối, kẻ địch bị giết. Nút dây màu
đỏ tượng trưng cho chiến tranh: Dây nút màu đỏ thắm được dung để nói về
thủ lĩnh tối cao. Nút dây màu trắng tượng trưng cho hòa bình, tương lai, nút
dây màu vàng tượng trưng cho vàng, nút dây màu xanh tượng trưng cho
lương thực, ngũ cốc...theo tài liệu lịch sử và truyền thuyết còn lưu lại, việc
bện tết (tức ghi chép) và “đọc” (tức minh giải) các quipus này thuộc về một
tầng lớp riêng biệt được huấn luyện chu đáo, khá công phu, do một số đặc
nhiệm đảm nhiệm.

Hình vẽ và dấu hiệu
Vào một ngày đẹp trời năm 1879, một nghiệp chủ người Tây Ban Nha khởi
https://thuviensach.vn

công thám hiểm một số những hang đông. Theo chân ông còn có con gái là
Maria. Đi sâu vào bóng tối, nhà thám hiểm, nhà khảo cổ đặt xuống đất một
cây đèn dầu mà ông đem theo và bắt đầu đào. Thỉnh thoảng ông nhặt lên một
hòn đá và cho vào túi xách. Và cũng thỉnh thoảng ông xem xét một cách
chăm chú, dưới ánh đèn dầu, một mãnh vở từ núi đá, hoặc một mẫu xương.
Trong khi đó, Maria đã tỏ ra mệt mỏi khi phải nhìn cha làm việc cật lực và
cô bắt đầu dạo quanh đó, tuy nhiên vẫn không rời xa ánh sáng của ngọn đèn
dầu. Khám phá một đường dốc chật hẹp dọc theo vách đá, cô bước vào và
nhìn quanh. Bỗng nhiên cô nhận ra trên vách đá sần sùi những hình vẽ thể
hiện các con vật dường như đang động đậy dưới ánh sáng chập chờn, cô
thảng thốt kêu lên:
- Ồ! Những con bò mộng! Cha ơi! Những con bò mộng...
Người cha đặt những dụng cụ của mình xuống đất và cầm đèn đến chỗ cô
con gái. Maria lập lại giọng sôi nổi:
- Lạ quá! Cha hãy nhìn xem những màu sắc kìa!
Người cha đưa cây đèn lên cao hết mức và đảo mắt nhìn quanh.
Trong tranh tối tranh sáng, quả nhiên ông nhìn thấy trên vách hang hình vẽ
những con vật giống như những con heo rừng khổng lồ và những con bò
rừng bison - những con vật không còn tồn tại nữa tại Tây Ban Nha từ nhiều
thế kỷ nay. Do đó mà Don Marcelino de Sautuola và cô con gái Maria của
ông là những người đầ tiên khám phá ra những bức tranh có từ thời đồ đá.
Việc khám phá những bức tranh tiền sử đó đã đem lại tiếng tăm cho những
hang động vùng Altamira ở miền bắc Tây Ban Nha. Nhưng khám phá này có
ý nghĩa gì?

https://thuviensach.vn

Cách đây, hơn một thế kỷ, một nhà khảo cổ học lừng danhFlinders Petrie
khám phá tại Ai Cập một ngôi mộ cổ. Nó vẫn toàn vẹn trong khí hậu khô
khốc của vùng này tiếp tục đào bới đoàn khảo cổ bắt gặp nhiều món đồ gốm
mang những dấu hiệu kỳ lạ. Trong nhiều năm liền, Petrie nghiên cứu những
cái bình đó với hy vọng xác định những con người - đã mất biệt từ thời nào
xa xưa lắm - từng làm ra chúng.

Nhờ hình dạng của những cái bình và những câu ghi trên đó, từng bước nhà
khảo cổ Ai Cập ngược thời gian tới thời tiền sử. Ông đã khám phá nền văn
hóa thời tiền sử của những nhà nông và nhựng người chăn cừu sống tại Ai
Cập cả nước khi con người biết chữ viết. Trước Flinder Petrie, người ta mới
chỉ biết tới những hình ảnh tiền sử qua những hình vẽ trong hang động vùng
Altamira. Một số đường rạch và dấu vết tranh vẽ thỉnh thoảng còn được
https://thuviensach.vn

khám phá trên những hòn đá cuội dọc theo những con sông của Pháp, Ý,
Ailen và nhiều nơi khác. Những dấu hiệu đó xuất hiện từ 20.000 năm trước
C.N. Một vài nhà bác học nghĩ rằng chúng được dùng để xác định chủ nhân
của những món đồ, như chúng ta ngày nay vẫn ghi tên trên những quyển
sách. Nhưng thật ra không ai biết đích xác chúng biểu thị cái gì.
Không phải lúc nào các nhà khảo cổ cũng khám phá ra ý nghĩa sâu xa của
những món đồ tiền sử. Tuy nhiên, các nhà bác học vẫn thành công trong việc
xác định độ tuổi của nó và một vài điều cần thiết khác. Đây là những thông
tin quí báu liên quan đến đời sống con người tiền sử.
Qua những khám phá quan trọng trên, người ta thấy rằng, khi những nghệ sĩ
thời nguyên thủy vẽ một loạt hình ảnh, rất có thể chính họ cũng tìm cách kể
lại một câu chuyện nào đó mà họ đã chứng kiến trong cuộc đời mình. Và
cũng nhờ đó mà ta mới hiểu được phần nào cuộc sống của những người xưa.
Tuy nhiên, thời gian càng trôi qua, cuộc sống càng phong phú hơn, những
hình ảnh không thể hiện hết ý mà người nghệ sĩ muốn nói.Vì thế mà chữ viết
ra đời. Đây là mầm móng đầu tiên của toàn bộ của hệ thống chữ viết sau này.
Một trong những hệ thống hình ảnh tốt nhất để truyền đạt ý tưởng đã phát
sinh dọc theo sông Nil ở Ai Cập, cách đây khoảng 5.000 năm. Chữ viết thể
hiện bằng hình ảnh gần như được sử dụng khắp nơi. Chữ tượng hình ấy đã
được khám phá trên võ ốc, trên núi đá, trên vỏ cây và thậm chí trên cả những
mảnh da thú.
Muốn nói lên một ngọn núi, người nghệ sĩ có thể vẽ một hình răng cưa giản
lược hoặc để biểu thị mặt trời, họ có thể một hình tròn có tia như dưới đây:

https://thuviensach.vn

Thế nhưng, dần dà con người lúc đó hiểu ra rằng loại chữ này không hoàn
toàn đáp ứng được nhu cầu của mình. Làm sao có thể biểu thị một ý tưởng?
Bằng cách nào có thể diễn tả nổi sợ, niềm vui hoặc tình yêu? Bấy giờ, người
nghệ sĩ phải giải quyết vấn đề bằng cách tạo ra kí hiệu ghi chú, tức là sự phối
hợp của những chữ tượng hình diễn tả một ý tưởng.
Khi thực hiện khả năng biểu thị một ý tưởng thì đó là một trong những tiến
bộ quan trọng của lịch sử chữ viết. Nhờ những kí hiệu ghi ý, người vẽ không
chỉ thấy một đồ vật mà còn cho thấy một ý tưởng có liên quan đến đồ vật đó.
Chẳng hạn một chữ tượng hình đã cho thấy một ngọn núi và một chân người
như bên đây có thể đem lại một ý tưởng về một chuyến đi băng qua núi.

Cũng thế, một hình tròn biểu thị mặt trời có thể gợi ra ý tưởng về hơi nóng
hoặc ánh sáng. Hoặc thậm chí là thời gian ban ngày.
CHỮ TƯỢNG HÌNH ĐẦU THỜI KỲ SUMER

https://thuviensach.vn

MỘT VÀI KÍ HIỆU GHI Ý
Của người Ai Cập

https://thuviensach.vn

Của người Trung Quốc

Của người Sumer

https://thuviensach.vn

CHỮ VIẾT TƯỢNG HÌNH

Tóm lại, ký hiệu hgi ý đã được tưởng tượng ra khoảng 2.000 năm trước C.N
bởi các dân tộc nguyên thủy trên thế giới. Đôi khi, cùng một kí hiệu ghi ý
được tưởng tượng bởi những con người cách biệt hàng ngàn cây số. Thí dụ:

https://thuviensach.vn

Một con mắt và một giọt lệ như hình vẽ bên đây:
đã biểu
hiện sự thống khổ hoặc nổi buốn của các dân tộc Maya hoặc Aztèque ở
Trung Mỹ và thậm chí nó cũng được người Trung Quốc sử dụng cùng một ý
tưởng tường tự. Như vậy, ta có thể thấy rằng, chữ tượng hình ghi ý có thể
đảm đương nhiệm vụ trình bày và truyền đạt một số từ biểu thị những khái
niệm trừu tượng.
Thế nhưng, nó cũng gặp hạn chế là có những khái niệm không thể nào giải
thích được bằng hình vẽ. Hơn thế nữa, ngôn từ rất phong phú, theo thời gian
nó phát triển không ngừng thì làm sao hình vẽ có thể “sao chép” lại hết?
Thật vậy, hình thức chữ viết bằng hình vẽ đã không thể nào xác định được
mức độ chính xác và đầy đủ mà người “viết” muốn biểu thị. Có câu chuyện
kể lại rằng: Năm 516 trước C.N Darius xâm lược nhiều nước, kể cả Scythie,
họ đòi cuống nộp đất đai và nước uống để chúng minh cho sức mạnh của
quân đội Ba Tư. Trước đó không lâu, một người đưa tin - người Scythie đến,
mang theo “lá thư” gửi cho Darius là hình vẽ: Một con chim, một con chuột
nhắt, một con ếch và năm mũi tên. Khi được hỏi ý nghĩa của những món
quà, người đưa tin nín thinh. Bấy giờ, người Ba Tư mới hội ý với nhau. Theo
Darius, thì đó là lễ vật của sự phục tùng. Nhưng Gobryas - viên tướng Ba Tư
không đồng ý và giải thích ý nghĩa của những món quà đó như sau: Người
Ba Tư hãy cút đi! Nếu các ngươi còn ở lại đây, các người sẽ vong mạng.
Cho dù các ngươi có biến thành chim để bay lên trời, thành chuột nhắt để lẫn
trốn trong hang dưới lòng đất hoặc thành ếch nhái để tìm kiếm sự an toàn
dưới đáy nước thì những mũi tên của người Scythie cũng sẽ tiêu diệt các
ngươi”. Lời giải thích này sau này đã được chứng minh là chính xác.

https://thuviensach.vn

Chính những hạn chế của chữ viết bằng hình vẽ mà chữ ghi âm ra đời. Nhà
nghiên cứu Đặng Đức Siêu cho biết: “Qua trực giác và kinh nghiệm hoạt
động ngôn ngữ người xưa đã nhận thức được hiện tượng đồng âm khác nghĩa
của từ. Một cấu kết ngữ âm nhất định có thể hiện hàng loạt từ có ý nghĩa
khác nhau. Và rất may, trong hàng loạt từ này, thường bao giờ cũng có một
số từ biểu đạt những vật thực thể, hữu hình, có thể vẽ ra được, cũng có nghĩa
là dễ dàng dùng từ tượng hình để biểu thị. Ta có thể thấy được “vang bóng
của hiện tượng này trong trò chơi đố chữ bằng hình vẽ. Người vẽ cái tháp
(tour) và cái mũi (nez) để biểu thị từ tourner có nghĩa là quay trở lại. Người
Nhật vẽ cái búa (yoki), cây đàn cổ (kota) và đóa hoa cúc (kiku) để biểu thị
câu chăm ngôn “yoki koyo kiku” (nghe điều thiện) v. v...”
Cũng chính vì thế, người Ai Cập cổ xưa đã có thể dùng chữ tượng hình “con
chim én” với âm đọc wz để biểu thị một từ khác có ý nghĩa là to lớn cũng có
âm đọc là wr; dùng chữ tượng hình “cái nhà” với âm đọc là pr để biểu thị
https://thuviensach.vn

một động từ, động từ prj, có nghĩa là ra, đi ra v.v... Như vậy là, chữ hình vẽ
hoặc chữ tượng hình, ghi nhớ giờ đây chỉ được sử dụng ở một mặt: Mặt biểu
thị âm đọc, còn ý nghĩa của nó thì sẽ tùy ngữ cảnh mà xác định. Đây là một
bước tiến có tính chất quyết định và có ý nghĩa vô cùng lớn lao trên con
đường đi tìm phượng tiện lưu trữ và chuyển vận lời nói. Trên cơ sở này nảy
sinh loại chữ viết xây dựng trên nguyên tắc mới, nguyên tắc ghi âm. Đó là
loại ngữ ghi âm - loại chữ tiên tiến nhất, có khả năng bám sát ngôn ngữ nói,
có thể ghi lại mọi từ nhằm biểu thị vật thể, khái niệm, dù có trừu tượng đến
đâu chăng nữa. Từ đây chúng ta có thể nhìn lại, một cái tổng quát những
bước tiến nhất định mà chữ viết đã trải qua. Như chúng ta đã biết, mọi hệ
thống chữ viết đều thoát thai từ hình vẽ. Một hình vẽ, trong khuôn khổ chữ
tượng hình, nó biểu thị bản thân vật thể được vẽ ra; đến giai đoạn chữ ghi ý,
bên cạnh việc biểu thị bản thân vật thể đó, nó còn biểu thị những ý nghĩa tìm
tàng có liên quan đến vật thể đó. Nhưng, sang đến giai đoạn chữ ghi âm,
hình vẽ chỉ còn có giá trị biểu thị âm đọc mà thôi. Và, về nguyên tắc, người
ta có thể lựa chọn một số chữ tượng hình nhất định làm kí hiệu ghi âm để ghi
chép mọi từ trong ngôn ngữ nói, trên cơ sở cùng âm đọc thì viết giống nhau
(tức là ghi lại bằng cùng một kí hiệu) mặc dầu ý nghĩa rất khác nhau. Đó là
ngữ âm tiết, ghi trọn vẹn âm đọc của một từ (hoặc một bộ phận từ)”. Tất
nhiên hành trình của việc sáng tạo ra chữ viết chưa dừng lại ở đó mà nó còn
những động tác tích cực khác nữa để ngày càng hoàn chỉnh hơn.

https://thuviensach.vn

* Vậy chữ viết ra đời cách đây bao nhiêu năm?

Cách đây 5.000 năm! Trong một đền thờ tại thành phố Uruk, phía nam
Bagdad, ngày nay người ta đã phát hiện ra các tài liệu viết tay đầu tiên của
nhân loại, viết bằng chữ tượng hình trên những tấm bảng bằng đất sét. Do
bằng chất liệu này nên chữ viết cũng ảnh hưởng theo, mà ta gọi là chữ hình
góc. Khởi thủy, tại vùng Mésoptamie (Lưỡng Hà), người Sumer đã thấy
rằng, trên những món đồ gốm, lúc đất sét còn ướt ta có thể vạch ra những
chữ tượng hình để ghi lại dấu hiệu cần thiết.
Những dấu hiệu đó được khắc lên đất sét còn ướt bằng một đầu nhọn que s...